Wybrane problemy badawcze związane

z Wielkim Przywilejem Ziemskim księcia Jana II opolskiego,

z 1531 roku.

 

 

            Wielki Przywilej Ziemski księcia Jana dla stanów księstwa opolskiego i raciborskiego z 8 września 1531 roku jest niezwykle istotnym dokumentem dla historii prawa i ustroju Śląska w XVI i późniejszych wiekach. Zresztą książę Jan, będąc ostatnim księciem opolskim z dynastii Piastów i mając perspektywę przejęcia jego dóbr przez margrabiego brandenburskiego Jerzego Hohenzollerna, zasłynął również jako wystawca, w 1528 roku, innego niezwykłej wagi dyplomu – wielkiego przywileju górniczego dla ziem podległych jego władzy, który na gruncie prawa górniczego słusznie jest uważany za odpowiednik wielkiego przywileju ziemskiego dla stanów księstwa opolsko – raciborskiego.[1]

Dokument zwany wielkim przywilejem ziemskim, albo przywilejem „Hanuszowym”, którym się zajmujemy w niniejszej pracy jest podstawowym aktem ustanawiającym i regulującym funkcjonowanie stanowych instytucji rycerstwa w księstwie opolsko-raciborskim.[2]

Wydanie tego dokumentu w 1531 roku, zaowocowało, w trzydzieści dwa lata później, opracowaniem, przez specjalnie powołaną do tego celu komisję złożoną głównie z przedstawicieli szlachty i miejscowego rycerstwa, zbioru szczegółowych przepisów tzw. ordynacji ziemskiej opublikowanej w 1563 roku pod tytułem: Zřizeni Zemské Knižetstwi Oppolskeho a Ratiborského y ginych Kraguow k nim přislussegiczych.[3]

Przywilej wydany został w Opolu, 8 września 1531 roku, w święto Narodzenia Najświętszej Maryi Dziewicy. Wydając go książę powoływał się na pozwolenie udzielone mu przez króla Ferdynanda I jeszcze w 1528 roku.[4] Sam dyplom, zważywszy na obszerną treść, musiał być ogromnych rozmiarów. Wedle świadectwa odpisu, sporządzony on został przez książęcego kanclerza, Jerzego Nawoja (Girzyk Nawog). Dokument uwierzytelniała, przywieszona do niego pieczęć książęca. Z testacji natomiast dowiadujemy się, że przywilej ten poświadczony był m. in. przez książąt: ówczesnego Starostę Generalnego Śląska, Karola, ks. ziębickiego i oleśnickiego, jego syna Jerzego i nie wymienionych z imienia książąt, krewnych ks. Jana II.[5]

Sam dokument nie zachował się niestety do naszych czasów. Jak domyśla się wydawca tego dokumentu, Jan Kapras, najpewniej spłonął on podczas wielkiego pożaru miasta Opola w XVII wieku wraz z innymi dokumentami, które tymczasowo złożone były wtedy w opolskim ratuszu.[6]

Treść przywileju poznać możemy jedynie dzięki kolejnym jego odpisom. Przywilej ks. Jana, został bowiem, 30 stycznia 1558 roku, potwierdzony przez cesarza Ferdynanda I Habsburga. Transumpt ten zawierał, obok zwykłych sformułowań transumpcyjnych, również dodatkowe klauzule, nieznacznie rozszerzające jego pierwotne postanowienia. Niestety również ten transumpt nie zachował się do naszych czasów.[7]

Jednak dokument cesarski, był 17 kwietnia 1559 roku, widymowany przez burmistrza i radę miasta Opawy.[8] Vidimus ten, jak wynika z treści formuły potwierdzającej był osobnym – trzecim z kolei dokumentem – dotyczącym tej samej sprawy. Niestety również on, nie dochował się do naszych czasów. O jego istnieniu świadczy natomiast wpis do księgi przywilejów i praw księstwa opolskiego i raciborskiego.[9]

Wpis ten, pochodzi z 1573 roku i znajduje się on na pierwszych stronach kart tej księgi. Mimo iż istnieje jeszcze inny XVI-wieczny odpis przywileju, to jednak odpis widymatu cesarskiego transumptu, o którym mowa, jest bez wątpienia najstarszym zachowanym odpisem przywileju księcia Jana II zw. Dobrym.[10] Jak się jednak przekonujemy najbliższym oryginałowi omawianego przywileju, jest odpis widymatu cesarskiego transumptu. Odpis ten w całości przytacza treści przywileju ks. opolskiego, Jana II, klauzule cesarskie z 1558 roku i notę widymacyjną rady miasta Opawy z roku 1559.

Formuły i datacje kolejnych dokumentów przytaczanych w odpisie, pozwalają na nieco odmienne spojrzenie na dzieje tego przywileju. Otóż oryginał książęcy sporządzony – jak wynika z datacji – 8 września 1531 roku, był przedstawiony w kancelarii cesarza Ferdynanda Habsburga w celu zatwierdzenia jego treści, dopiero w 1558 r. Do tej pory dokument przechowywany musiał być na Śląsku. Bez wątpienia wysłannik stanów opolsko – raciborskich prosząc o dokonanie takiego potwierdzenia w Pradze, w dwadzieścia siedem lat po jego wydaniu, musiał przedstawić oryginalny dokument. Dokładne przytoczenie w transumpcie tekstu przywileju księcia Jana II i użyte w nim zwroty świadczą, że był on przywieziony i przedstawiony w Pradze.

Cesarski akt potwierdzający został wystawiony 31 stycznia 1558 roku, i najprawdopodobniej podczas przewożenia go na Śląsk, w kwietniu 1559 roku osoba, której zadanie to zostało zlecone [11], zwróciła się do rady miasta Opawy z prośbą o widymowanie przywileju. Jak wynika jednak z treści formuły widymacyjnej, w Opawie potwierdzano jedynie cesarski transumpt. Świadczą o tym następujące użyte słowa: „Žie sme widieli, a w Růku nassich mielj, List na Pergamenie, Sweliků wysůtů Pecžeti, Geho milostie Czysaržske Pana nasseho Neymilostiwieyssiho, na Pismie, Pecžeti y Pergaminie, czely aneporůsseny, kteryž SLowo od SLowa  takto Znij...”.

Brak nam jednak nawet najmniejszej przesłanki, która pozwoliłaby stwierdzić, że oryginał przywileju ks. Jana II wrócił z Pragi na Śląsk. Widymowanie przez radę miejską „świeżo” wydanego dokumentu cesarskiego, jakkolwiek było praktykowane, to rzadko, a właściwie sugeruje jakąś obawę o los, tak ważnego przecież dla stanów księstwa opolsko – raciborskiego, dokumentu. Jeżeli uznalibyśmy, że fundacyjny przywilej księcia Jana opolskiego rzeczywiście pozostał w Pradze, to obawa osoby, której pieczy powierzono orginalny dyplom, staje się zrozumiała. W takiej sytuacji, podczas drogi powrotnej na Śląsk, zdecydowano się prosić radę miasta Opawy o widymowanie, wystawionego w kancelarii Ferdynanda I Habsburga, dokumentu który w tym momencie był dla stanów księstwa opolsko – raciborskiego jedynym dowodem na posiadanie przez nich praw i przywilejów, którymi obdarował ich prawie trzydzieści lat wcześniej, ostatni opolski Piast, książę Jan II.

Być może zatem w rzeczywistości oryginał nie został zatracony dopiero w XVII wieku – jak sugerował J. Kapras – ale wywieziony do Pragi w 1558 r., tam pozostał i tam też później zaginął.

Dodatkowo przypuszczenie to wzmacnia fakt, że w Sallbuchach przechowywanych w SUA, w Pradze brak tekstu samego przywileju (po tekście transumptu cesarskiego wpisano jedynie „My Hanusz...” a dalej zostawiono wolne miejsce).[12] Może to wskazywać na to, iż nie trzeba było wpisywać całej treści przywileju bo... na miejscu był orginał (być może, że zaniechano dokonania wpisu albo postanowiono odpowiedni zapis uzupełnić później). Niestety nie znamy dokładnych okoliczności, w jakich się to stało.[13]

Sugestię, co do losów wielkiego przywileju ziemskiego w XVI wieku zdaje się potwierdzać jeszcze jeden argument. W księdze, o której była mowa, pochodzącej z 1573 roku, a zawierającej przywileje księstwa opolsko-raciborskiego, jako pierwszy zamieszczony został, nie odpis oryginalnego  przywileju księcia Jana, ale odpis właśnie widymatu transumptu cesarskiego.[14] Logika nakazywałoby umieścić w tym miejscu dyplom oryginalny, „fundacyjny”, a nie potwierdzenie. Wartość dokumentu księcia Jana, była niewątpliwie wyższa niż kolejne potwierdzenia. Być może rzeczywiście, w tym czasie (1573 r.), dokumentu tego na Śląsku nie było.

Stwierdzeniem tym sugeruję równocześnie, że z jakichś powodów dokonujący wpisów do księgi przywilejów, nie dysponował również cesarskim transumptem. Brak bowiem odpisu tego dokumentu we wzmiankowanej księdze. Tu jednak, nie jest to takie oczywiste. Dokument będący cesarskim transumptem mógł wtedy jeszcze istnieć. Dokonujący wpisów  mając do wyboru transumpt cesarski, albo przytaczający pełne jego brzmienie vidimus, wybrał ostatecznie ten ostatni dokument i na jego podstawie dokonał wpisu. W każdym razie z pewnością nie dysponował wtedy oryginałem dokumentu Jana II.

Odpis widymatu cesarskiego transumptu, którego losy wyżej starałem się przedstawić, dokonany został jedną ręką, stosunkowo czytelnym pismem kancelaryjnym. Początek formuł transumpcyjnej i widymacyjnej, jak też pierwszy akapit tekstu przywileju ks. Jana i początek dyspozycji dokumentu, zostały wyróżnione wpisami dokonanymi innym rodzajem pisma niż pozostała część tekstu. Poszczególne akapity tekstu przywileju natomiast zostały wyróżnione niezbyt  ozdobnym inicjałem.

Dokument wpisany został w języku czeskim, według oryginalnego brzmienia dokumentu. Jak wynika z treści formuły widymacyjnej zarówno transumpt jak i oryginał przywileju spisane były w języku czeskim, co w tym czasie było normalną praktyką w kancelariach królewskiej czeskiej i książęcej opolsko-raciborskiej. Wpisujący generalnie stosował transliterację gotycką, chociaż niektóre litery wpisane są w transliteracji łacińskiej, np. litery: c (przed z i h) i g. Rozczytanie samego tekstu nie nastręcza trudności. Można śmiało stwierdzić, że odpis ten zachował się do naszych czasów w o wiele lepszym stanie niż odpis przywileju górniczego ks. Jana II.[15]

Kolejne odpisy interesującego nas dokumentu pochodzą z XVII i XVIII wieku, m.in. przywilej ten zamieszczony został w księdze zawierającej uchwały sejmiku księstwa opolskiego i raciborskiego.[16]

Już w XVII wieku pełny tekst przywileju w tłumaczeniu na język niemiecki wydał Jakub Schickfus.[17] Kolejnego wydania podjął się w II poł. XVII w., Hans Ehrenfried Böhme. Na podstawie kolejnych odpisów przywileju, najpewniej z XVII wieku, wydał on w trzecim tomie swego „Diplomatische Beÿtrage zur Untersuchung der schlesischen Rechte und Geschichte”, również niemieckie (uwierzytelnione) tłumaczenie przywileju.[18] Przy tej okazji zamieszcza również rzekomy wizerunek pieczęci księstwa opolsko - raciborskiego.[19]

Historią samego dokumentu i jego odpisów zajął się w 1912 roku, na łamach czasopisma „Sbornik Ved Právních a Státních”, Jan Kapras.[20]

W swoim artykule zamieścił on również czeskie tłumaczenie tekstu przywileju. Niestety  w pewnych partiach jego tłumaczenie różni się od treści wpisu zawartego w Księdze wypisów przywilejów księstwa opolskiego i raciborskiego. J. Kapras próbował skolacjonować ten najstarszy znany tekst przywileju z późniejszymi, m. in. z rękopisem będącym w posiadaniu Jana Čelakowskiego. W konsekwencji, nie zaznaczając tego w tekście, wpisał w pierwotny tekst, kilka fragmentów pochodzących z późniejszych odpisów. Między innymi wpisał jeden punkt do treści przywileju i uzupełnił treść dokumentu o podpis kanclerza i formułę kancelaryjną ad mandatum, podczas gdy w omawianym odpisie treści takich nie znajdujemy.[21] Ponadto próbując wyodrębnić tekst oryginalny przywileju ks. Jana, umieścił formułę transumpcyjną ces. Ferdynanda i formułę widymacyjną na końcu tekstu, niezgodnie z wpisem we wspominanej księdze wpisów. Dodatkowym utrudnieniem dla korzystających z tego wydania źródła, jest fakt, że praca Jana Kaprasa, szczególnie dla polskiego czytelnika, jest trudno dostępna.[22]

Przełom lat dwudziestych i trzydziestych i rocznica czterechsetlecia śmierci ks. Jana II, zaowocowały kilkoma okolicznościowymi artykułami historyków niemieckich, w których sprawa przywileju dla stanów księstwa opolsko – raciborskiego była poruszana.[23]

W polskiej literaturze historycznej przywilejem ks. Jana zajął się Zygmunt Boras.[24] Omawiając dzieje dokumentu, w zasadzie – poza przytoczonymi ciekawostkami -  nie wychodzi poza dotychczasowe ustalenia, przede wszystkim, Jana Kaprasa. Natomiast przy prezentacji postanowień autor – mimo prac czeskiego historyka – zdaje się nie dostrzegać różnicy pomiędzy Wielkim Przywilejem ks. Jana z 1531 r., a zbiorem praw dla stanów księstwa opolsko – raciborskiego opracowanym w 1561 roku czyli ordynacją ziemską księstwa opolsko-raciborskiego.[25] Wskutek chaotycznego odnoszenia postanowień przywileju do zapisów ordynacji, czytelnik ostatecznie nie wie, czy autor omawia jeszcze tekst przywileju ks. Jana czy tekst ordynacji ziemskiej.

 

Jak już zostało powiedziane dokument księcia Jana regulujący sytuację prawną księstwa na wypadek jego śmierci zapoczątkował proces kształtowania się stanów księstwa opolsko – raciborskiego. Przyznając stanom prawo do sądu ziemskiego, posiadania własnego herbu i chorągwi ziemskiej, dysponowania pieczęcią i regulując zasady funkcjonowania kancelarii księstwa, Jan II naruszał zasady prawa feudalnego. W związku z tym w dokumencie powołuje się na prawa przyznane mu przywilejem wydanym w  1528 roku przez, wtedy jeszcze króla czeskiego, Ferdynanda Habsburga.[26] Raczej jednak należałoby tu upatrywać prawa jakie posiadał on, jako przyrodzony pan tych ziem. Kwestię tego typu uprawnień dynastów śląskich, tzw. „prawa książąt śląskich”, podniósł w swoim artykule z 1968 roku, Kazimierz Orzechowski.[27] Wydaje się, że badania nad dokumentem i kancelarią księcia Jana II pozwolą odnieść się do kwestii istnienia wspomnianego prawa książąt śląskich na terenie księstwa opolsko – raciborskiego, jeszcze w wieku XVI.

Innym problemem jest fukcjonowanie kancelarii księcia Jana II. Wielki Przywilej Ziemski jest doskonałym źródłem do poznania działalności tej instytucji. Bez wątpienia bowiem, szczegółowo określone w przywileju, zasady regulujące jej przyszłe funkcjonowanie jako kancelarii ziemskiej, zaczerpnięte zostały z praktyki kancelaryjnej, jaka miała miejsce w czasach wcześniejszych.

Szczegółowo określony został wizerunek pieczęci ziemskiej: „Takoż im dajemy tego orła naszego złotego na pieczęć urzędową, której będą mogli używać po naszej śmierci... a tekst na pieczęci [aby] był zastąpiony tymi słowami: Sigillum ducatuum Oppoliensis et Ratiboriensis ... . W związku z tym, że księstwa i ziemie nasze do Korony Czeskiej mają być dziedzicznie przyłączone, to ma ona tak wyglądać: z jednej strony pieczęci król Jego Miłość, siedzący w majestacie, mający herby królestwa czeskiego i księstwa śląskiego wokół siebie, a z drugiej strony orła naszego złotego, którego sami używamy.”

Pieczęć ta stała się urzędową pieczęcią stanów, co wyraźnie zostało  w dokumencie podkreślone: „Takoż im dajemy [pieczęć] ... której będą mogli używać po naszej śmierci, gdyby cokolwiek wspólnie  ustanowili, albo gdyby w imieniu wszystkich księstw i ziem wyżej wymienionych, komuś coś pisać mieli, albo aby pieczętowali pokoje ziemskie [landfrydy] zawarte w ziemi śląskiej, albo gdy zajdzie potrzeba, używaną być mogła także w sądach, w obecności zebranych jak to dalej będzie opisane. Jedno wszak zastrzegamy aby ta pieczęć była używana tylko za powszechną zgodą wszystkich: stanu pańskiego i rycerskiego ...”. Podkreślona z całą mocą wola ogółu ma również swoje odniesienie do sytuacji wcześniejszych. Skoro niegdyś pieczęć była własnością księcia, a jej użycie było bezwzględną prerogatywą książęcą, to jego wola decydowała o sposobie jej używania, skoro zaś staje się ona własnością stanów,  to tylko za ich wspólną zgodą można jej używać. Kontroli  wymagało również jej używanie. Stąd mowa o tym, kto i w jaki sposób ma dbać o bezpieczeństwo pieczęci:  „Co się kancelarii tyczy, to ma ona przez potomków naszych, jeżeli tak by im odpowiadało i spodobało się, być powierzona człowiekowi zacnemu i doświadczonemu, który byłby tutejszy. Jego też do przywieszanie pieczęci zobowiązujemy ... Pieczęć ta ma być chroniona przez starostę ziemskiego i z troską przechowywana na zamku naszym w Opolu. Z każdej ziemi ma być wybrana jedna osoba. Mają one razem ze starostą  troszczyć się o bezpieczeństwo pieczęci”. Tu także odnaleźć możemy praktykę wcześniejszą.

W przytoczonym fragmencie mowa również o kanclerzu. Wyraźnie określona została osoba, kanclerza, wobec którego kategorycznie określono, że ma być „tutejszy”. W kancelarii książęcej w XV i XVI wieku zasada ta bezwzględnie ma zastosowanie. Pisarzem, kanclerzem czy notariuszem książęcym, zawsze była osoba wywodząca się ze Śląska, a w przypadku kancelarii opolskiej XV i XVI stulecia jest nim zawsze osoba posiadająca majątek w obrębie księstwa opolskiego. Świadczą o tym przydomki (nazwiska) kolejnych urzędników kancelaryjnych m. in.: Jerzy Nawoj z Rozmierza, Piotr z Jankowic, Piotr z Lubszy, Otto Bies z Rogowa, Henryk z Opola, Jan Jerzy z Opola, Mikołaj z Opola, Maciej z Opola, Jan Strzała Chmielik z Obrowca, Jan z Proskowa, Jan z Rynultowic.[28]

Niezwykle rygorystycznie również potraktowana została sprawa sigillacji dokumentów. W celu uniemożliwienia pomyłek i fałszerstw zalecono, aby pieczętowanie dokumentów odbywało się tylko raz w roku i to według ściśle określonej procedury: „Pieczęci tej nie należy wyciągać jak tylko jeden raz w roku, a to w poniedziałek po niedzieli postnej Letare.[29] Wtedy te wszystkie wybrane osoby mają się zebrać, również kanclerz ma być obecny i ma przedłożyć dokumenty i rozliczenia których  by w tym roku dokonano. Wtedy starosta ze wszystkimi tymi osobami mają te dokumenty kazać sobie przeczytać tak aby się żaden nie uszedł ich uwagi i mają je zapieczętować. Następnie zaś mają pieczęć zabezpieczyć, tak jak to opisane zostało. Taki porządek ma co roku, na wieczne czasy, przez naszych potomków być zachowywany.”

 Zapis ten jest właściwie jedynym bezpośrednim dowodem informującym nas o zasadach uwierzytelniania dokumentów pieczęcią w księstwie opolsko - raciborskim. Polecając stanom tak rzadkie dokonywanie sigillacji, a przy tej okazji również kontroli dokumentów, książę Jan bez wątpienia oparł się na wcześniejszej praktyce kancelaryjnej.

Na koniec, właściwie jako ciekawostkę można podać „cennik usług kancelaryjnych”, co do którego bez wątpienia wiemy, że ustalony został na podstawie opłat pobieranych już wcześniej: „Gdyby miały miejsce spory o majątki dziedziczne, wtedy w kancelarii za wydanie dokumentów stwierdzających prawa własności, opłaty nie ma być więcej branej niż jeden złoty węgierski od stu, od sprzedaży, trzy wiardunki śląskich groszy od stu, a od dziesięciu grzywien rocznego dochodu tytułem wiana, także trzy wiardunki [groszy śląskich]. Od wyceny, której dokonuje starosta, trzy grosze, od umów, odwołań i od wszystkich innych decyzji według dawnych obyczajów.”

 

Tych kilka uwag powinno przekonać jak ważny i ciekawy dokument mamy przed sobą. Niestety poza przestarzałym wydaniem u Böhmego,  jak i omówionym wyżej opracowaniem autorstwa Kaprasa, dokument ten nigdy nie był wydany krytycznie. Nie doczekał się również tłumaczenia na język polski, a przecież jest to nie tylko bardzo ważny przywilej ustrojowy z zakresu dziejów Śląska, ale również bardzo ciekawy zabytek służący poznaniu języka, jakim posługiwały się elity polityczne XVI-wiecznego Opola.[30]

Wszystko to uzasadnia niniejszą próbę krytycznego wydania i tłumaczenia na język polski tego tak ważnego dla dziejów Śląska dokumentu.

 

Zasady wydawnicze.

 

W publikacji zdecydowano się zamieścić dwie wersje językowe zabytku. Pierwszą będzie wydana krytycznie, wersja oryginalna na podstawie Veypisy privileji kniżestvi Oppolskeho a Ratiborskeho...”.[31] Drugą, tłumaczenie tekstu przywileju na język polski.

Zrezygnowano z przytaczania wersji językowej czeskiej i niemieckiej. Czytelnika ciekawego tych wersji językowych należy odesłać do tłumaczeń dokonanych: w XVIII wieku przez J. E. Böhema oraz w XX wieku przez J. Kaprasa.[32]

Przy opracowaniu źródłowym w zasadzie stosowano reguły określone w instrukcjach wydawniczych.[33] Uczynione jednak zostały pewne odstępstwa od zasad wydawniczych określonych w instrukcjach a to dlatego, aby zabytek ten udostępnić nie tylko historykom, ale również językoznawcom.

 

1.    Wpisy wyróżnione w tekście innym rodzajem pisma zaznaczone zostały kapitalikami.

2.    Inicjały na początku tekstu lub w tekście zaznaczono czcionką pogrubioną.

3.   Miejsca niewypełnione tekstem zaznaczono trzema kropkami.

4.    Nawiasami kwadratowymi [] zaznaczono uzupełnienia tekstu, którego należało dokonać wskutek skrótu brachygraficznego lub uszkodzenia karty księgi zawierającej odpis przywileju.

5.    Kreską poziomą / zaznaczony został koniec wersu w tekście oryginalnym.

6.    Wpisy na kolejnych kartach dla porządku rozpoczynano od nowego wiersza zaznaczając kolejne strony /s.  /.

powrót do strony głównej

 

Tekst przywileju

 

/s. 2/ My Ferdinand Z Božÿ milosti Ržimsky kral, po [w]ssecžky cžasy / rozmnožitel Ržisse, a Vhersky, Cžesky, dalmatsky, C[h]rwatsky e[tc.] Kral, / Infant w Hispani, arczy Kniže Rakaůske, Margkrabie morawsky / Lůczenbůrske a Slezske Kniže, a Lůžitsky [M]argkrabie e[tc]. / Oznamůgem timto Listem nassem, ˙akož gsaů Knam Staw Pansky, / Prelatsky a Rytirsky, Z Knižetstwi nassich diedicžnych OPPol- / -skeho, Rattiborskeho, a Horniho Hlohowa, a ginych Kragůow, / ktiemž knizetstwi pržislůssegiczych, posly swe wyprawilj, nas / poniženie prosycz, abychom gim wssech Priůilegij, Swobod, / waysad, obdarowanij, nadani, a Starobilych Zwiklych / Poržadkůow, y wssech praw a sPrawedlnosti, kterež od Pržed- / kůow nassich, držitelůow wyssdotcženych Knižestwi, a na posledy / od niekdy poslednicho Knižete Hanůsse, OPPolskeho, sobie dane, / a wysazene magi, milostiwie yakožto Kral Cžesky, a neÿwyssy / Kniže SLezke potwrditi racžilj, Kterežto obdarowanij, od / dotcženeho Knižete Hanůsse gim dane, SLowa od SLowa taKto Znij /

Wegmeno Swate a nerozdilne Trogicze amen My Hanuss / ZBožÿ milosti w SLezy, Kniže Oppolske, Horniho Hlohowske / a Rattiborske e[tc.] Wyznawame timto Listem nassim na wiecžne / cžiasy když czten a nebo cztaůcze slyssan Bůde Zie sme k Srdczy / nassemů pržipaůtiwsse, sPilnosti rozwažilj, yak racžil / nas Pan Bůoh wsemohaucžy Zswe nysmirne Lasky a- / -milosti, po pržodczych nassich powolati a wywyssyti, w Staw / Knižetsky, a wtom wieků, y Statků Zmilostj geho Swate roz- / -množeni wsseliyakeho, nam půogicžti gest racžil, take neto- / -liko skrze nassj Znamenitů praczy, Bedliwost, a naklady my / y wssyczkni obywatele, Knižestwi a Panstwi nassich, ale / pržedkem wsseczko Zgeho Bozke milosti, Zmnohych Zmatkůow,

/s. 3/ i nebezpecžnosti gsme wywedenij, Panowani nasse moczne, / Z[iw]yost tiech obywatielůow, na konczy a grůntů Bezpecznem / p[ost]awenj saů kdež my Pomatůgicz, czož gsme Zmilosti geho / Swate pržigali, a až pvtento cžias obdrželj, sPrawedliwe / agite oZnamenij sobie Ztoho wsseho Beržem, abychom take / swych wiernych a milych Poddanych, nad kterymi gest nas / Pan wssemohaucžy ustawiti, Pana cžasneho racžil milosti / a Stjedrosti nassi Knizeczy, obmyssleli a neopůstili, / a Zwlasstie proto, Poniewadž take pro Zgiti Ztohoto Swieta / nassem SLawny a Starožitny rod nass pržestane, a snami / S osobů nassj whrob we˙de, wssak aby nasse Knižetske / gmeno, na cžiasy Bůdaucžy Zapomenůto nebylo, My / Ztiech atakowych pobožnych a slůssnych pricžin, nasledů- / -gicz wtom pržedesslych Knižat SLezskych slawne Pamieti, / Kteržiž take Bez diediczůow a Erbůow Ztohoto Swieta sesslj, / s dobrym rozmyslem agi stym nassim wiedomim, y take SRad- / -dů niekterych pržirozenych Pržatel, a Zwlasstnich rad / nassich wiernych, nawiecžnů Pamatků gsme, Welebnym / Prelatůom, Vrozenym Panům, Statecžnym Rytirzůom, / SLawůtnym Panossom, a Oppatžnym Miestům w Knižest- / -twj nassich, Oppolskym, Horniho Hlohowskym, a Rattiborskym / a po wssech Kragich Panstwi nasseho, Ktiemž Knižestwim / pržislůssegiczym, ÿako na nassym wiernym a milym Poddanym, / Kteržj nelitůgicz Hrdel y Statkůw pržedkuom nassym, y / nam wiernie a Poddanie gsaů se Zachowawalj, a Zacho- / -walj, niektere Zwlastne Swobody, milosti a Prawo / milostiwie dali, a tim ge obdaržilj, Kteryžto milosti / adanij nassich onij Budaů ydiediczowe Erbove a gich / potomczy se držeti, radowati, uŽiti, a uŽiwati, na

/s. 4/ wiecžne cžasy, yakož pak tohož obdarowani mocz a Prawo ma[me] / na Zwlastni Zapis a potwrzenij, Neÿijasnieijssiho Knižete a Pana / Pana ferdynanda, Ržimskeho, Vherskeho, a Cžeskeho e[t]c. Krale Arczy / Knižete Rakaůskeho, Margkrabie Morawskoho, a Knižete SLezskeho e.[tc] / Pana nasseho Neÿmilostiwieÿssiho, Kterež gest w Praze wydano, / na den Sw[ateho] Bartolomiege aposstola Božeho, Letha Panie Patnaczti- / -steho dwaczateho osmeho, Kdež take wtom Zapisů a potwrzenij, nam / wseczka nasse mocznost, a moczne Panowanij nicz menie, než / yako pržedkom nassim Knižatůom Oppolskym, Horniho Hlohowskym a / Rattiborskym gest obnoweno stvvrzeno a dano, Kdež sme toho ZaPisů, / pro Lepssij gistotů a stalost, Poddanym nassym naHoże psanym, / yako Prawy grůndtfesst, nasseho tohoto danj, wmocz gegich / wydalj, aby onij Erbowe y Potomczy gegich, skůtecžnie Znati / mohlj, Žie sme ge ZLasky nasse Knižetzke, ne yako Pan, ale ÿako / y Otecz gegich, wiecznie opatrowalj, podle nassj neÿwyžssj možnosti, Pak na takowů wsseliÿaků nassi Knizeczy mocz- / -nost, yak to odnas, ÿakto od diedicžneho Knižete a sPrawcze / Za nas a Potomky nasse, Knižata OPPolska, Horniho Hlohowske / a Rattiborska neÿstalegj, a obywatelůom tiech Knižetstwj / a Panstwj, gim, gich Erbůom, a Potomkůom, neÿvžitecžniegj / Byti muže, moczy toho Listů obdarůougem, milost cžinime a / Swobody dawame, ÿakž tůto důole poržad se Pisse. ... / Pržedkem toto gsaů Krayowe a Panstwa nasse, Neÿprw ků / Knižetstwi Oppolskemů Oppoli, Hlohow, Strželcze, Kozli, / Tossek, OLessno, hliwicze, Lublinecz, Biela, Průdnik, Nemodlin, / A ků Knižetstwi Ratiborskemů tyto Kragowe, Rattiborž, / Žary, Ribnik, tiech wssech sPolecžnie agednosteÿnie se toto / obdarowani nasse doteÿcže, Kdež mocznie vstawůgem, Žie / takowa Knižetstwa, Kragowe, a Panstwi nasse, ninij / y na Bůdůczy cžiasy, nemagj roztrženy Beÿti, ani Prodagem

/s. 5/ ani Žadnů Zastawů, ani danim, ani ÿakym dijlem, ani  žadnym / wymysslenym obycžegem, a gsaůcze tak obywatele a Krago- / -we Zržizeni a sPogeni, Za gednoho Cžlowieka, po weÿplatie, / Kterůž weÿss dotczena geho Kralowska milost, neb geho / Kralowske milosti Erbowe, Kralowe Cžesstij podle Smlůw, / od Osweczeneho Knižete, a Pana Pana Giržiho Margkra- / -bie Brandenbůrskeho e[tc]. geho Lasky, po nassy Smrti, yako od / Pana Zastawniho vcžiniti magi, Žietiž Poddani, Knižet- / -stwa a Panstwi nasse, pržipogeni magj Byti, ku  Komorže / Kralowske a ků Korůnie Cžeske, yako nerozdilny aůd, / wysadam a Swobodam swym Bez porůssenij wsse na / wiecžne cžiasy. ... / Dale Poddani nassij wssech Stawůow Žiadneho newynima- / -gicz, timto milostiwie obdarůgem, Gestliby kdy toho po- / -tržeba pržissla, Žieby po Smrti nassi, Znowů pržisslemů / a dedicžnemů Krali Cžieskemů sPrawedliwie Hold a Prži- / -sahy vcžiniti mielj, podle Zemie SLeske, tehda ktomů Holdů / nemagj ginam grzditi, anij potahowanij Byti, toho Holdů ginde / ucžiniti, než na Zamků neb w Miestie nassem w Oppoli neb w Ratiboržj, a neb wtiech Kragich ků / Knižetstwim pržislussegiczym. ... / Take skrze toto dani nasse nemagi vražni Byti pržede- / -ssle milosti a obdarowanij, kterež Pržedkowe nassij slaw- / -ne pamieti, neb my kteremů koli Kragi obzwlasst, / a neb osobam wniem sPolecžnie neb rozdilnie sme ucž- / -nilj, Nybržto wsseczko, cžim kto prwe obdaržen gest, / ma pržitom neporůssitedlnie Zachowan Byti ... / Kdež y ted yassnie a mocznie gim wssem wessPolek potwr-

/s. 6/ -zůgem wsseliyake Statky gegich, kterychž kdo w, sPrawedliwem / drženij gest, gichžto mohů a magi vŽiti, a vŽiwati, Wsselÿa- / -kymi vŽitky a požitky, ˙ak tij koli gmenowanij mohů Beÿti, / a ge moczy Listů tohoto prži wssech Listech, Swobodach, Prawich, / milostech waÿsadach, vžitczych a požitczych, y wsseliya- / -kych Zwyklostech a dobrych obycžegich, y uŽiwani Statkůow, / grůntůow gegich, Za nas a Potomky nasse, Bez prostržedků / Zůstawůgem. ... / Gestliby kdy, Miesto ktere, neb ktera osoba Miestska Statek / pozemsky, diedicžnie kaůpilj: neb w Zastawe drželi neb yakym / koli obycžegem, ksobie pržiwedli, Tehdy to Miesto, neb osoby / wniem, magi Ztoho Statků, wsseczko ucžiniti, a podniknůti, / podle Rytirzstwa nasseho, ale wssakž wyss nicz, než podle / Hodnosti toho Statků, yakž Za Starodawna, a protiw tomů / nemagj, se Staw Miestsky, Žiadnymi Swobodamij Zastirati, / neb sobie protiw tomů ˙ake Zwlasstni wyswobozeni od Po- / -tomkůow nassich wygednawati, neb to protiw tomů vsta- / -noweni nassemů Žiadne moczy miti nemůože a mijti nema. / Poniewadž Za Starodawna Bywalo, tak yninij Swobody da- / -wame, Žie Žtiechto Knižetstwi a Panstwi nassych, obywa- / -tele na žiadnů Woynů pržes Hranicze wytahowani Byti / nemagj: Pakliby kde Potomkůow nassich Zswe dobre / wůole pržes Hraniczy wZhůorů Wogensky wytahl, tomů /  neb tiem, take Bůdů powninij Zold dawatj, ÿako ginemů / Zoldneržj na ten czas se dawati a platiti Bůde, Wssakž / ktoby dobrowolnie Z Zemie wen geti nehtiel, tomů Žadnemů / na pocztiwosti geho to vrazů nesti nema, ale gestližeby se / wssecžka Zemie SLezska, oyake wytaženi Wogensky pro / obranů wssy Zemie a neb protiw ne wieržiczym gednoste˙nie

/s. 7/ snesli tehda se take nemagi ktomů cžiasů tůto Swobodů nassj / Zastirati Než cžiniti podle možnosti a Starem rozdielenim Ze- / -mie SLezske, tak aby nadslůssnost obtiežowani nebylj e[tc]. ... / Kdyžbychom my neb Potomczy nassj, kdy Poddane nasse obe- / -slali ků obsazowani, neb ku oppatrowani Zamkůow a / Miest nassich, a neb sycze Kÿake nasse Zwlastni potržebie, / Tehdy pownini Bůdem, gim Cželedj y Koniom potrzeby / dawati ... / Take wyswobozůgem Poddane nasse, Žie oni Žiadnym wymyssle- / -nym obycžegem powinni Byti Nemagj, ani žiadnemů potom- / -ků nassemů ÿaků Bernij neb Ssaczůnky dawati, než Ztolika / Lide a Poddani gegich, Zlanů dwaczeti grossůow mincze / obecznie Berne, a ktež lanůw nemagj, a we Zlych vrodach / tů wedle  možnosti gegich, to wZadny giny cžas, než kdyby / koli ktery Potomek nass, wStaw Manžielsky wStůpowal, / neb Sestrů, neb dczerů Za můože wydawal. ... / Potomczy nassj Knižata OPPolska a Ratiborska magi take / powinij Beÿti, kdyzby sami osobnie, w Knižetstwi tiechto / dworem swym nebyli, aby Poddane sve Heÿtmanem Zem- / -skym cztnym Rytirskym Cžlowiekem w Zemij osedlym oppa- / -trowali a oppatržilj e[tc]. ... / Paklizby se potomkůom nassim wZdy widielo, Heÿtmana / neosedleho w Zemij vsaditi, to ma stati przi gegich wůoli, / ale wssak tak prwe nežli wten Vržad Heÿtmansky vweden / Bůde, aby se pržysahů wssem Poddanym nassim Zawazal, / Ze ge ma prži wssech gich Prawich a Swobodach, Za / sPrawy a vržadů sweho Bez porůsseni Zachowati. ... / A Zwlasstie take my y Potomczy nassj, neb gich Vržedniczy / nemame a nemagi na Žiadneho Poddanych nassich, kteržj by / se k sPrawie a rozeznani wolal yaků moczy sahnůti neb

/s. 8/ neb sahati, Než ktoby se k sprawie neb rozeznanj wolal, geho prži / tom Zachowati, a Sĺůd osaditi, namj a Rytirzstwem nassym oso- / -bamj Cztnymj a ktomů wolenymj kterež bychom kde pržj Zholdů / propůstiti můseli , atů po Žialobie y odporů, wyslyssicz obie / stranie, Czoby kolwiek nalezlj Za Prawo vZnalj, na tom my a- /- Potomczy nassi, mame dosti miti, a strana drůha, to tež podniknůlj, / yakož se pak ten poržadek, wginych Knižetstwi Zemie SLezske / tež Zachowawa. ... / A Zwlasstie toto wysazůgem, gestližeby ktery potomek nass, neb / gine Osoby yakehož koli stawů, ktereho obywatele Zcžeho wini- / -ti chtielj, Tehda Poddani nassj, nikam ginam nemagj potahowa- / -nij Byti, než gedne powinij Bůdů przed Sůdem wtiech nassich / Knižetstwich Zrzizenijm, kteremů kždy pržisedj odpowidati / a prawi Beÿti. ... / Pro wiecznu Pamiet Rodů nasseho, dawame gim Korůhew a- / -Wogensky Znamenij, Worla naseho Zlateho S Korůnů Zlatů w Mo- / -drym Poli, Kterehož nassi pržedkowe, krze swů Statecžnost / a Cztnostne skůtky obdrželj, pod kterymž Take prwe gegih / Pržedkowe krwe swe nelitowali saů proliwati, proti ne- / -pržatelom hrdel swych nasazůgicz. Protožkdyžby se gim koli / wdalo w Pole wytahnůti, Tehda magj a mohů takowů Korů- / -hew, yako swe diedicze spůpne wogensky Znamenij sobie k Po- / -cztiwosti, a neb sycze kobecznij potržebie pro nassi wiecžnů / pamatků mijti a vŽywati, ÿako Cztni Rytirsstij Lide. / Tež gim dawame tehož Orla nasseho Zlateho k Pecžeti obeczne, Ze / toho bůdů moczy, po nassi Smrti vŽiwati, kdyžby kolwiek Spolecžnie ocž sneslj a do wssech Knižetstwi a Kragůow nade- / -psanych komů ocž psati mielj, neb podle Zemie Slezke Landtfry- / -dy pecžetiti, a neb yak sycze potržeba toho pržipadnůti By / mohla Bůd take k Saůdom srocženi Osob, ÿakž se dale psati Bůde / gednem obyta Pecžet vŽiwana nebyla, Než sPowolenijm wssy

/s. 9/ Obcze Stawů Panskeho a Rytirskeho, a text aby Zmienien Byl tiemito / SLowy Sigillům Důcatůům Oppoliensis et Ratiboriensis. / Wtom take Poddane nasse milostiwie opatrůgeme, aby oni se w Po- / -tržebach swych Pracze a naklady vtrat wywarowati mohlj, / Žie Potomczy nassij magi pownini Belti, Když Osobnie w nadePsa- / -nych Knižetstwi Byti neracžj, aby Heÿtmanů swemů Žemskemů / Pržisažnemů, Lena a Poddany Statkůow Swieržowalj, Kdyžby / se koli treffilo, Žeby se mezy osobami, trhowe o Statky stalj, Bůd / diedicžnie neb na widrkaůff, neb Panijm wieno cžiniti, na / mnoze, neb na male, nicz, nepozůstawůgicz, aby ten Heÿtman / wZdy prži obie moczy miel, gim toho w pržitomnosti, neÿmenie / tržech Z Rytirstwa osedlych, w nahorže dotcženych Knižetstwi / dopůstiti poddawati, wssak wrchnosti nassy, gednemů / každemů na geho SPrawedlnosti wZdy Bez sskody, y Czeÿchůnk / a neb poznamenanij od Heÿtmana ma wychazeti pod geho pecžeti, a tomů ma vPlna wyra dana Beÿti, až List Z Kan- / -czelarigj ktomů Zrzizenj, podle Znienij tehož Czeichůnků wyprawen Bůde. ... / Když se trhowe o diediczne Statky dijti bůdů, tehdy ode Sta weÿss / w Kanczelaržij, Za Hlawni Listy nema Brano Byti, než Zlaty / vhersky, od Widrkaůffů, ode Sta tržj wierdůnky SLezskych / grossůow, a od desyti Hrziwen rocžniho platů wienem osazenym, tež tržj wierdůnky. ... / Od Czeichůnků ktery od Heÿtmana wychazeti ma, tržj grosse, / od Smlůw a od održecženi a ginych wieczy, wsse podle / Stareho obycžege. ... / Czo se Kanczelarigj dotycže ta od Potomkůow nassich Cztenemů / Zachowalemů Cžlowieků, kteryby w Zemi Byl, gesstoby se / Potomkom nassim ktomů Libiti a Hoditi mohl, ma Zwierže- / -na Byti, kdež yktomů Prožet Hlawni a Pržiwiessůgiczy / weÿsazůgem, Ato takowů, Poniewadž Knižetstwa

/s. 10/ a Panstwi nasse, ků Korůnie Cžeske diedicznie magj pržipogena / Byti,  Zgedne Strany Pecžeti, Kral geho milost sediczy w Magesta- / -tů, magicz Erby Kralowsti Cžieskeho, a Knižetstwi SLezskeho / wůokol sebe, a Zdrůhe strany Worla nasseho Zlateho, yakž / toho sami w vZiwani gsme, a takowů Pecžeti magj wssycz- / -kni Listowe, diedicžnij, Zastawnij, wienny, y wsseliÿakowe / takowe potržeby stwrzowany Byti, a Poddanym wychazeti / tim sPůsobem, a Za takowe Penize ÿakž se na Horže pisse, / ale takowa Pecžet ma oPatržena, a od Heÿtmana Zemskeho / takowů oppatrnosti, na Zamků nassym Oppolj chowana / Beÿti, A Zkaždeho krage aby gedna Osoba ktomů wolena / Byla, kteražby podle Heÿtmana tů Pecžet Zapecžetilj, a ta / Pecžet nema se odwirati, než w Rocze gednů totiž ten / Pondieli po Nedielj postni genž SLowe Lethare, tů se wsseczkny / ty Osoby weleny sgeti, Kanczlerž Z Listy ma take pržitomen / Byti, y SCzeÿchůnky, kterežby se wtom rocze Byti Zbiehlj, / pržitom prže dložiti, atů Heÿtman stiemi nassemij Osobamj, / magi ty Listy sLyseti, aby se Žadnemů nevkratilo, a ge / tak Zapecžetiti, potom Zase tak Pecžeth opatržiti, ÿakž / se tů pisse, a takowy [p]oržadek ma Rok od Roků, na wiecž- / -ne cžiasy, od Potomkůow nassich Zachowan Beÿti. ... / Take moczy Listů tohoto cžinime, Swobodne trhy, wssem oby- / -watelom nassim, w Miestech nassich, S gegich Rybamj, / Bůdto na mnoze, neb na male, neb na Welkych Sum- / -mach, Bez wsseliÿake Pržekažky, neb na Zapowiedj nasse, / neb uržadnikůow a Potomkůow nassich: ... Take y Lide ge- / -gich poplatne oswobozůgeme czožbykolwiek ZhosPodarž- / -wi sweho prodawalj, neb sobie khosPodarztwj kůpowalj, / Žie Ztoho wsseho žiadneho Meÿta neboli Czla powinni dawati / nebůdů, kromie pržekůpnikůow a Lidj Czyzych, tij aby ÿakz

/s. 11/ od Starodawna vsazeno gest, platilj. ... Pržitom take / nema Zadny na Lidj, gegich, mimo ržad a Prawo sahnůti / Než kdoby kteremů yake winy miel, ty neb ten magi toho / prwe pržed Panem geho winiti, neb obžialowati, a Pan / powinnen Bůde we dwů Nedielich poržad Zbiehlych, od / Cžlowieka sweho SPrawedliwie vcžiniti, ... . Pakližby toho / nievcžinil, tehdy každy obywatel Miestsky, Bůde moczy / w Miestie toho Cžlowieka, gestližeby w dlůhů dotykalo Pra- / -wem Miestskym obstawiti, a k slůssne Za Platie prži Prawiti / ginacž necžinicz. ... / Toto gim Zmilosti nasse obzwlasstnie cžinime, kdyby ktery Ry- / -tirsky Cžlowiek, Bez diediczůow Můzskeho Pohlawi Ztohoto Swieta / Zssel, adczer po sobie nechal, a Statek w Pozemskem Prawie / miel, tiech abychom my ani Potomczy nassy Žiadnemů / nedawali, adawati nemame, a nemagj, Žiadnym wymissle- / -nym obycžegem, Bez Swobodne wuole Stryczůow neb Po- / -růcznikůow a Pržatel krewnych a Pržirozenych gegich / kterymžby Bliskosti sPrawedliwie naleželj. ... / Gestližeby pak se treffilo, Žieby niektery Cžlowiek Rytirsky / Z Swieta Zssel a Syrotkůow po sobie mladych obogiho / Pohlawi nechal, a tiech Žeby se Streÿczowe, neb pržirozenij / Pržatele, podgiti nechtieli, Koppatrowani a wiernemů / Porůcženstwi, takowy po Smrti Syrotkůow, do Napadů / ponich nicz nema mijti, Než tij dalssy Streÿczy, kteržjby / se wtů oppatrnost dalj, magj Napad ponich Bratij, a / w ssakž Takowych wssech Syrotkůow, aby vržad nass / a Prawo Zemske dohlidalj, pokůdžby se gim Za Sprawedli- / -we Zdalo, aby wswych mladych Letech, na Statczych swych / nehinůlj ... / Gestliby ktery Rytirsky Cžlowiek obywatel Zemsky, wkterym

/s.12/ koli Miestie nassem Zyake koli pržihody, neb pržiecžiny, czo vcžynil, / wpokůtů a trestani vPadl, by se y Hrdla dotykalo, tehdy Mie- / -stiane nemagj moczy Sostrosti Prawa nanieho sahnůti, než / geho wZawazek neb do wazby podle prowinienj wZyti, a Heÿt- / -manů Zemskemů nie miesskagicz tů przihodů, y osobů oZnamiti / a Heÿtman ma obeslati ktomů Ssest Starssich z Rytirstwa, / a dwie Osoby Miesta, wsse Pržisažne a nestranne, tij magj / tů wsseczků przij, ocž ten Rytirsky Cžlowiek Zassel, dostatecž- / -nie pržeslysseti, y geho dati pržad sebe postawiti, gestližeby / se pak tů nasslo, Žeby winen nebyl, Žieby se mohl Ztoho sPra- / -wedliwie wymieržiti, tehda ma toho vžiti, a Zawazků neb / wiezeni prazen Byti, Pakližby tů od tiechž Osob vZnano Bylo, Žeby Skůtek tehož Rytirskeho Cžlowieka, na Hrdlo se wztahowalo, / yakžto o Swawolny mord, Lůpeže, neb ktomů podobny / wieczy, tehda to takowym vZnanim, ma ten Uržadů Miest- / -skemů wydan wmocz Byti, aby  se Swata SPrawedlnost / dokonala. ... / Ponewadž sme take prži sobie Zmilosti nasse rozwažowalj, / yaka welka potržeba toho gest, wssem nassim Poddanym / naHože pssanym, aby wtiech Knižetstwi a Panstwi nassich / Saůdowe Zržizeni Byli, Kdež y take nab woto, swymi pokor- / -nymi Prozbami, snažnie stawali, y my gsaucže naklonienj / ktakowym gegich Prosbam, takowy vržad Prawa a Saů- / -dy, gsme gim wydalj, a vstanowilj, na wiecžne cžiasy, / tak, a na tyto SPůosoby. ... / Každy Krag, aby pržj swych prawich, podle Prwnieÿssich / obdarowani aZwyklosti Zachowan Byl, ado Maÿdebůrků / ani nikam ginam se nestrhowali, tolka ků Prawů a Zrži- / -zenemů Saůdů wrchnimů, ktery w Oppoli gednů w Rocze / a drůhy w Ratiboržj držan Byti ma ... Tij Saůdowe / držani Byti magj na tyto cžiasy, w Oppoli tů Niedieli Zgezd

/s. 13/ po Stržedoposti, a hned na Zoÿtržij Slyssenij, a w Ratiborže den / Swatecho Bartholomiege sgezd, a na Zeytrzij slyssenij. ... / Ktiem Saůdom se mohů tahnůti a odwolati, a na gegich wy- / -roků, Czele mocznie, nikam se giž dale ne odwolawagicz Prže- / -stati, Wssak tak komůžby se nezdalo, pržij Saůdů pržise- / -diczym a Zwyklym Prawie Zůstati, ten ne do Magdebůrků / Než ktomů wyzssymů Prawů Bůde se moczy odwolati, / totiž odporna strana, nežalobna, atů cžoz gemů ne˙deno / bůde, to každy trpieti ma, Bůd Czyzy neb domaczy, pod Stra- / -czenijm tiech Saůdczy. .../ Ittem Saůdczy wtom wylkem Saůdů, Byti ma dwanaczte, a / tžinaczty Heÿtman, atij w sseskni ytež Heÿtman Pržisahů / k Saůdů vcžiniti magj, a Ztoho Saůdů žiadny odpůsstieni / nebude moczy wZyti, Lecž toho slůssnů Pržicžinů vkaže, a / gestližeby ktery kSaůdů z Pržicžiny slůssne odpůsstieni wZal, / tehda Heÿtman stiemj Saůdczymj, gniecho magi woliti, a ten / Saůd Zahageny Byti ma. ... / A take ge tim  obdarůgem, aby Praw swych wtom Saůdů / welkym mohli poprawiti,  / powyssiti, y vgiti, SPowo- / -lenim

wssech Stawůow, yakžby se gim vŽitecznie a porža- / -nie Zdalo, tak aby každy chudy y Bohaty, wsseliyakeho / Stawů, ksPrawedlnosti swe, Bez odpornosti pržigiti / mohl. ... / Ittem tež [ge] tim  obdarůgeme, ktožby chtiel nas neb Potomky / nasse, neb Heÿtmana, kteryž Bude vsazen Zcžeho winiti, / bůdem powinnij ků Prawů stati, a prawi Byti, každemů / tů prži tiech prawich Zržizenych, kterež sme gim Zmilosti / swe Zržiditi racžilj, Kdež Poddani nassj, podle tohoto nasseho

/s. 14/ obdarowani, magi byti w Prawym v Plnym vŽiwanij, wsseho toho / czo gim ted milostiwie a mocznie dawame, a oni na Bůdůcže cžasy / diediczy a Potomky swymj, prži wssech swych Swobodach, Wysa- / -dach, Vžadech, Sůdůow, acžož kolwiek wtomto Listů nassem / obsaženo gest, Bez wsseli˙ake przekažky Zůstaweni Byti, na wiecž- / -ne cžiasy, Wssak nam a Potomkůom nassim, na wrchnosti / nasse powinnostech Bez Sskody, a moczy Zwlasstnich a nacHorže / dotcženych zapisůw Kralowskych, y wssech Stawůow Kralow- / -stwi Cžeskeho, kteržizto nam a Potomkom nassim, yako moczne- / -mů Knižeti a Panů pržipaůsstiegj a Stwrzůgi, pod Kra- / -lowsků a Zemsků pecžeti. ... / Ktomůto kewssemů czose wtomto Listů pisse gich milosti / Kralůow Cžeskych, yako nasse Prawe a vžadne Potomky Za- / -wazůgem, a grůntůgicze na nassy Knižeczy plnů mocznost, / kteraž nam po Pržodczych a Swobod nassich naležj, y vwieržiw- / -se takowym Zapisůom, Za nas a Zawsseczky Potomky nassy, / knižata a držitele Knižetstwi OPPolskeho a Rattiborskeho, / a Kragůow knim pržislůssegiczych, slowem nassim Knižeczym / wirů dobrů Kržestiansků, slibůgeme a Pržiržikame wssecz- / -ky nasse Poddane, y gich diedicze, Erby, a Potomky oby- / -wate[le] Knižetstwj a Kragůow na Horže Psanych a sPogenych, / prži wssech tiech Artykůlich, Hlaůzůlich a Půntich, / ninij ÿako Potomnie, a Potomnie ÿako ninij, wiernie Bezel- / -stwie, stale a Prawie Zdržeti, sami Žiadne pržekažky gim ne- / -cžinicz, anij komů cžiniti nedopůsstiegicz. ... / A Zwiragicz napominame weÿss dotcženů geho Kralowsků / milost, geho mi[l]o[s]te Erbůom Kralůow Cžeskych, a wssech / Stawůow Kralowstwi Cžeskeho, Ponewadž pržedkowe nassy / slawne Pamieti, niekdy  oswyczene Kniže, Kniže Kazymir /s. 15/ Kniže Oppolske, Za sebe a Syny swe, Boleslawa, Wladislawa, / y Za Potomky gich, se gich milostem Kralom, a Korůnie Cžeske, / dobrowolnie Bez wsseho pržinůczeni skrz Pržatelske Smlůwy / poddawalj, my take po Pržedczych nassich  se Poddanie Zacho- / -wawalj, y pržedkem toho wiecznie stržihlj, aby Knižetstwi / a Panstwi nasse, Žiadnemů než Kralowstwi Cžeskemůu se / dostalo, a pržipogeni Byli, aby wssech Poddanych nassich, / pržitom wssem tež Zachowali, wochraniowalj, a obha- / -gowali Bez umenssenij. ... Tomů na Swiedomj / a wiecžnemůu Zdrženij, Pecžet nassi Knižetsků, ktomůto nasse- / -mů Listů, gistym nassym wiedomijm, pržiwiesyti gsme roz- / -kazali  Genž gest dan a Psan w OPPoli den  / narozenj Matky Božj, Letha od narozenij Pana Krysta Tisyczeho / pietisteho tržiczateho gedneho, Pržitom saů Byli Oswiczena / Knižata, a Pan Pan, Pan Karel Kniže Minsterbersky w SLezy / OLessnisky, a Hrabie Kladsky e[tc]. Neÿwyzssy Heÿtman Horni / ydolni Slezy, a geho Lasky Syn Kniže Gidržich, Kniže / Minsterbersky, pani Vgczowe nassj milj, A Statecžni / Rytirže, Urozeny Wladiky, Hanůss Seÿdlicz ZSsnifeldů / na Bůrgklenie Jawarskym, Heÿtman Knižetstwj Swydnicz- / -keho a Jaworskeho, dyprant Czetwis Z Kinsperků, mar- /-ssalek nass, Gottffridt adelsPach Z Mykelsdorffů, Mattes Loga Zmalerdorffů, y gnie Raddy, wiernj / nassy milij, a Giržik Nawoÿ Z Lozmirže Kanczlerž / nass, kteremůž tento List Był porůcžen. ... /

Kgegichžto ponižene a pro gegich dobre cztne chowani, a wier- / -ne SLůzby gsaů pržedkom nassim Kralům Cžeskym y

/s. 16/ Korůnie Cžeske, a Knižatom OPPolskym a Ratiborskym, až Posowad / cžinilj, a na potom tim snažniegj cžiniti moczy a pownini. Bůdů / na klonienij gsaůcze S dobrym rozmysslem, a nassimi gistym wie- / -domim, S Raddů wiernych nassych milych moczy Kralowsků / w Cžechach, a ÿakožto neÿwyžssj Kniže SLezke gmenowanym / Stawůom, wÿssdotcženych Knižetstwj, takowe Waÿ Sady, / Swobody, obdarowani, nadani, a Starobilych dobrych, chwa- / -litiebnych Zwyklych poržadkůow, wssech Praw a SPrawedli- / -wosti, gsme chwalilj, a potwrdilj, a timto Listem yakožto / Kral Cžesky, a neÿwyssy Kniže SLezke wiedomie, we wssem / gich Znienij, položeni, y Půnktich, Klaůzůlech, Artykůlich / Schwalůgem obnowůgem, a potwrzůgem, chticze tomů konecž- / -nie aby pržitom odkaždeho Cžlowieka, gmieni, držani, a nepo- / -růssitedlnie Zachowani Byli, Bez nassj, Bůdůczych nassich, / Kralůow Cžeskych, a Neÿwyzssich Knižat SLezkych, y take OPPolskych a Rytiborskych, y ginych wssech Lidj wsseli- / -yake pržekažky a odpornosti e[tc]. ... / Wssakž timto milostiwym doloženijm kdyžby Heÿtman nass / wrchni, Saůdcze Zemsstij a cžasto psani Stawowe wyssdot- / -cženych Knižetstwi OPPolskeho a Rattiborskeho, Praw swych / pržicžiniti, neb vŽiti chtielj, yakžby toho kdy potržeba kaza- / -la, aby se to sPowolenim a wůoli nassj, a Bůdůczych Kra- / -lůw Cžeskych, a Knižat OPPolskych a Ratiborskych daalo, / a gestližeby se kdy vdalo, Žieby kdo Zobywatelůow giž / psanych Knižetstwj nas, neb bůdaůczy nasse, yako Kni- / -Zata OPPolska a Ratiborska, a neb Heÿtmana nasseho / Wrchniho tehož Knižetstwj, pržed Saůdy winiti chtiel / bůdeme my a Bůdůczy nassj, powinnj ků Prawů, skrze

/s. 17/ prokůratora nasseho, a Heÿtman nass osobů swů, neb skrze Zmo- / -cznieneho stawati a Ztiech wieczy, cžozby se grůntů, Statků / dlůhů neb Peniez wtiech Knižetstwi dotykalo, odpowidati,  / a Prawi Byti, Pržikazůgicze wssem obywatelůom a Podda- / -nym nassim Ze wssech Stawůow Kralowstwi  nasseho / Cžeskeho, a Knižetstwi SLezkych Ninieÿssim a Bůdůczym / wiernym nassim, milym abysste weÿss psane Stawy gme- / -nowanych Knižetstwi nassich diedicžnych ninieÿssich y- / -bůdůczych, pržitomto Schwaleni, obnoweni, a potwrzeni / nassem, Bez wsseliyakych Zmatkůow a odpornosti nyni y- / -naBůdůczy wiecžne cžiasy, Zachowali, Žadnych gim wtom / pržekažek necžinicze, ani komů ginemů cžiniti dopůsstie- / -gicze pod vwarowanim Hniewů, a nemilosti nasse Kralow- / -ske, diediczůw nassich, a Bůdaůczych Kralůow Cžeskych a / Ne˙wyzssich Knižat SLezkych Oppolskych a Rattiborskych, / Wssakž toto nasse milostiwe obdarowani a potwrzenij / ma Byti Bez Vgmy Wrchnosti nassj Kralowske, diedi- / -czůw nassich, a Korůny nasse Cžeske, ytake potomnich / Neÿwyssich Knižat Sleskych Oppolskych a Rattibor- / -skych, ninieÿssich ybůdůczych. ... Tomů na Swie- / -domi Pecžet nassy Kralowsků, ktomůto Listů sme prži- / -wiesyti rozkazali. ... Dan na Hradie nassym / Prazskem, w Nedielj pržed SLawnym Hodem Panny Ma- / -rie hromnicz[nej]. ... Letha Tisyczeho Piectisteho / Padesateho Osmeho, a Kralowstwi nassich Ržimskeho  / Osmeczydtmeho aginych Tržidczateho drůheho. ... / Ferdinandůs  m[anu propri]a /koniec/

/s. 18/ My Půrgkmistr a Radda Miesta OPPawy, Znamo cžinime / timto Listem, nassem wssem wůobec, kdož geÿ vZdržij, a nebo cztůcze / slysseti Bůdů, a Zwlastie tů kdež naležj, Žie sme widieli, / a w Růku nassich mielj, List na Pergamenie, Sweliků wy- / -sůtů Pecžeti, Geho mi[l]o[s]t[i]e Czysaržske Pana nasseho Ne˙milo- / -stiwieÿssiho, na Pismie, Pecžeti y Pergaminie, czely anepo- / -růsseny, kteryž SLowo od SLowa  takto Znij a Za wira / ÿakž nahorže wtomto Listů nassim napsano stogj. / A Pro Lepssi toho gistotů a důowiernost Pecžet nassy / Miessků, ktomůto Listů nassemů Pržiwiesyti gsme / dalj: ...Genž dan a psan w OPPawie ten Pondielj / przed Swatym Giržjm, Letha od narozenij Syna / Božiho Tisyczeho Pietisteho Padesateho dewateho.

(znak pisarski – nierozczytany)

 

 

 

Przywilej Ziemski ks. Jana II opolskiego

(tłumaczenie na język polski)

 

Tekst Transumptu ces. Ferdynanda

 

My Ferdynand, z łaski bożej król rzymski, po wieczne czasy pomnożyciel Rzeszy, król węgierski, czeski, dalmacki, chorwacki itd., Infant hiszpański, arcyksiążę habsburski, margrabia morawski, książę luksemburski i śląski, margrabia łużycki itd. Oznajmujemy tym to naszym pismem to, że zostali do nas wysłani posłowie stanów: szlacheckiego (pańskiego = niem. Herrenstand), duchownego i rycerskiego z księstw naszych dziedzicznych: opolskiego, raciborskiego i głogóweckiego oraz innych ziem do tych księstw przynależących, aby nas uniżenie prosić, abyśmy im miłościwie, jako król czeski i najwyższy książę Śląska, raczyli potwierdzić wszystkie przywileje, wolności, zwolnienia, darowizny, nadania, starodawne zwyczaje i wszystkie prawa oraz wyroki, które przez naszych przodków, posiadaczy wyżej wymienionych księstw, a na ostatku od ostatniego niegdysiejszego księcia Jana opolskiego, były im dane. Którego to przywileju im  nadanego, przez wymienionego księcia Jana, słowa są następujące:

 

Tekst przywileju

Jana II księcia opolskiego

W imię Świętej i nierozdzielnej Trójcy amen. My Jan z łaski bożej na Śląsku książę opolski, głogówecki, raciborski itd. Oznajmiamy, na wieczne czasy, tym to naszym pismem, tym którzy czytać lub czytanym słyszeć  go będą, żeśmy uważnie rozważyli w sercu naszym, tak jak nas Pan Bóg wszechmogący raczył ze swej niezmiernej łaski i miłości, po przodkach naszych powołać i wywyższyć do stanu książęcego, a w tym czasie, z miłości swojej świętej, pomnożenia wszelkiego dobra, udzielić nam raczył, nie tyle z powodu naszych znamienitych działań, trosk i starań,  ale przede wszystkim dzięki jego boskiej łasce, my i wszyscy mieszkańcy księstw i dóbr naszych, z wielu kłopotów i niebezpieczeństw zostaliśmy wybawieni, władza naszą  umocniona, życie mieszkańców ostatecznie zabezpieczone, zaś my pamiętając cośmy z łaski jego świętej otrzymali i aż do tych czasów utrzymali, sprawiedliwie i słusznie z tego wnosimy, że skoro nas, Pan Wszechmogący, jako doczesnego Pana nad naszymi poddanymi miłymi i wiernymi, ustanowić raczył, przeto my powinniśmy myśleć i nie opuszczać ich w łasce i szczodrobliwości naszej książęcej, dlatego też aby, po naszym zejściu z tego świata, kiedy wraz z nami, gdy w grób zostaniemy położeni, sławny i odwieczny ród nasz przestanie istnieć, imię nasze książęce w przyszłości nie było zapomniane,  My z takich pobożnych i słusznych przyczyn, naśladując w tym dawnych, sławnej pamięci książąt śląskich, którzy także bez potomków i dziedziców ten świat opuścili, rozważnie to przemyślawszy, a także za radą niektórych naszych przyjaciół i specjalną radą naszych wiernych, oświadczamy żeśmy na wieczną pamiątkę, wielebnym Prałatom, urodzonym Panom, mężnym Rycerzom, znakomitym Panoszom i przezornym miastom w księstwach naszych: opolskim, głogóweckim i raciborskim i wszystkich ziemiach władztwa naszego, które do tych księstw przynależą, także i naszym wiernym i miłym poddanym, którzy nie oszczędzając gardeł i majątków swoich, przodkom naszym oraz nam wiernie i pokornie służyli i służą, niektóre szczególne wolności, łaski i prawa dali i nimi ich obdarowali. Które to łaski i nadania oni, dziedzice ich oraz następcy i ich potomkowie, będą posiadać, nimi się cieszyć i ich używać na wieczne czasy. Tak to, nadanie takie, mamy moc i prawo uczynić, na mocy osobnego zapisu i potwierdzenia Najjaśniejszego Księcia i Pana Ferdynanda, króla rzymskiego, węgierskiego i czeskiego itd., arcyksięcia habsburskiego, margrabiego morawskiego i księcia śląskiego itd., Pana naszego najmiłościwszego, który został wydany w Pradze w dzień świętego Bartłomieja apostoła bożego, w roku pańskim [tysiąc] pięćset dwudziestym ósmym. Tak to w tym piśmie potwierdzającym, wszelka nasza władza i panowanie nasze jest odnowione, stwierdzone i dane, nic z tego nie ująwszy, tak jak przodkom naszym książętom opolskim, głogóweckim i raciborskim przynależała. Tak to żeśmy również to pismo, dla umocnienia i lepszej istoty naszego nadania, poddanym naszym wyżej wymienionym, jako trwałe zabezpieczenie (grundfest), w ręce ich wydali, aby oni i ich dziedzice i potomkowie, znać mogli, żeśmy ten przywilej, z miłości naszej książęcej, nie [tylko?] jako Pan, ale i jako ich ojciec, podług naszej najwyższej władzy, im na wieki dali. Zatem, mając na uwadze wszelaką naszą nieustającą, książęcą władzę, my jako dziedziczny książę i dobroczyńca, książę opolski, głogówecki i raciborski, za nas i potomków naszych, mieszkańców tych księstw i ziem, im samych, ich dziedziców i potomków, jak to najużyteczniej być może, na mocy tego Listu, obdarowujemy, łaskę im czynimy i wolności nadajemy, tak jak są tu one poniżej spisane: Na początek to są dobra i ziemie nasze, których ten nasz przywilej, wszystkich wspólnie i jednolicie dotyczy, najpierw należące do księstwa opolskiego: Opole, Głogówek, Strzelce, Koźle, Toszek, Olesno, Gliwice, Lubliniec, Biała, Prudnik, Niemodlin, a do księstwa raciborskiego te ziemie: Racibórz, Żory, Rybnik. Również ustanawiamy, że te księstwa, ziemie i dobra nasze, obecnie i w przyszłych czasach nie mają być rozdzielone, ani przez sprzedaż, ani przez żaden zastaw, ani nadaniem, ani przez jakikolwiek podział, ani w żaden inny wymyślony sposób i będąc tak mieszkańcy, jak i ustrój ziemski połączeni w jeden organizm po zapłaceniu należności, która podług umów, po naszej śmierci, jest należna Jego Królewskiej Miłości, albo potomkom Jego Królewskiej Mości królowi czeskiemu, od jego łaskawości Oświeconego Księcia i Pana, pana Jerzego, margrabiego brandenburskiego itd., jako od pana zastawu, poddani, księstwa i dobra nasze, bez naruszenia przywilejów i swobód, na wieczne czasy przyłączone mają być, jako nierozdzielna część, do kamery królewskiej i do Korony Czeskiej. Następnie Poddanych naszych wszystkich stanów, żadnego nie wyjmując, tymto miłościwie obdarowujemy, że jeśliby zaszła potrzeba, aby po naszej śmierci, nowemu i dziedzicznemu królowi czeskiemu sprawiedliwie hołd i przysięgę mieli uczynić to hołdu tego nie mają inaczej wykonywać, ani do niego być przymuszani, jak tylko na zamku albo w mieście naszym w Opolu, albo w Raciborzu, albo też w tych dobrach, które do księstw przynależą. Takoż również przez to nadanie nie mają być umniejszone nadania wymienionych ichmościów, które sławnej pamięci nasi przodkowie, albo i my, uczyniliśmy, którejkolwiek ziemi w sposób nadzwyczajny, albo ludziom tamtejszym wspólnie, czy osobno. Już to wszystko, co kto tam był pierwej otrzymał, ma w sposób nienaruszony zachować. Również tedy jawnie i prawnie, im wszystkim wspólnie potwierdzamy wszelakie ich majątki, w sprawiedliwym są posiadaniu których. Z nich to mają i mogą oni korzystać i ich używać, ze wszystkimi użytkami i dobrami jakie tylko mogą być, a ma mocy tego pisma w naszym i potomków naszych imieniu, bez wyjątku ich pozostawiamy, przy zachowaniu wszystkich dokumentów, wolności, praw, łask, zwolnień, użytków i pożytków, i wszelakich zwyczajów i dobrych obyczajów oraz w korzystaniu z tych dóbr. Jeśliby kiedyś miasto któreś, albo mieszczanin jakiś majątek ziemski kupił praewm dziedzicznymł, albo w zastawie trzymał, albo jakimkolwiek sposobem sobie zatrzymywał, wtedy to miasto, albo osoby w nim [mieszkające] mają z powodu posiadania majątku ziemskiego, to wszystko czynić i przedsiębrać co rycerstwo nasze, ale jednakowoż nic więcej ponad wartość tego majątku, tak jak dawniej było, a wbrew tym powinnościom nie ma się stan mieszczański wymawiać żadnymi przywilejami, albo wyjednywać od potomków naszych, szczególne jakieś zwolnienia z tych powinności. Nic co jest wbrew temu naszemu postanowieniu, żadnej mocy mieć nie może i mieć nie ma. Ponieważ i dawniej tak bywało, tak i teraz przywileje dajemy, że mieszkańcy tych naszych księstw i dóbr na żadna wojnę za granice wyprowadzani być nie mają; Jeśliby jednak któryś z potomków naszych ze swej dobrej woli za granicę do boju wojska wyprowadził, to wtedy będzie obowiązany im żołd dawać, tak jak innemu żołnierzowi, na ten czas się dawać i płacić będzie. Jeżeli jednak ktoś dobrowolnie z ziemi tam iść nie chciał, wtedy nie ma to szkodzić jego czci, ale jeśli cała ziemia śląska ustaliła jakąś wyprawę wojenną dla obrony całej ziemi, albo przeciwko niewiernym, w takim czasie      nikt nie ma się przywilejem tym zasłaniać, ale ma wyruszyć według możności, podług przynależności do ustalonej ziemi śląskiej, tak jednak aby ponad swe możliwości obciążony nie był. Gdybyśmy my, albo potomkowie nasi poddanych naszych wezwali do zabezpieczenia, albo obsadzenia zamków i miast naszych, albo też z powodu  jakiejś naszej własnej potrzeby, to wtedy będziemy zobowiązani zaspokoić potrzeby ich samych, oraz czeladzi i koni. Także nadajemy poddanym naszym przywilej, że żadnym wymyślonym sposobem nie są zobowiązani nam, ani potomkom naszym płacić podatków, lecz tylko ludzie i poddani ich, z łanu podatku dwadzieścia groszy obecnej wagi [płacą], chyba że łanów nie mają, albo w przypadku nieurodzaju, to wtedy według ich możności, ale to tylko w ten czas, gdyby któryś z naszych potomków w stan małżeński wstępował, albo siostrę lub córkę za mąż wydawał. Potomkowie nasi książęta opolscy i raciborscy zobowiązani są do tego, aby w przypadku gdyby w tychże księstwach z dworem swym nie przebywali, mają dla swych poddanych ustanowić starostę ziemskiego, który ma być szanowanym rycerzem w ziemi osiadłym. Jeśliby zaś potomkowie nasi chcieli ustanowić starostą człowieka w ziemi nieosiadłego, to ma być według ich woli, ale w ten sposób, aby zanim człowiek ten na urząd starosty zostanie wprowadzony, to ma przysięgę wszystkim naszym poddanym złożyć, że ich przy pełnieniu urzędu swego, bez naruszenia, przy wszystkich ich prawach i swobodach zachowa. Nade wszystko, tak my jak i potomkowie nasi oraz ich urzędnicy nie mamy i nie możemy żadnego poddanego naszego, który by przed urzędem chciał stanąć albo żądał procesu, w jakikolwiek sposób tknąć albo dotknąć. Ale gdyby ktoś chciał przed urzędem stanąć, albo żądał procesu, mamy jego wolę uszanować i ustanowić sąd złożony z rycerstwa naszego i szanowanych osób, które do tego powołane musielibyśmy z hołdu zwolnić  i przed tym sądem wysłuchać oskarżenia i obrony obu stron, co by tylko ustanowili i za prawo uznali na to my i potomkowie nasi mamy się zgodzić, a druga strona też ma to przyjąć, według tego jak się to w innych księstwach ziemi śląskiej utrzymuje. Nade wszystko zaś ten przywilej nadajemy, że jeśliby któregoś  potomek nasz, albo i inna osoba jakiegokolwiek stanu, któregoś z mieszkańców by oskarżyła, wtedy poddani nasi nigdzie indziej nie mają być sądzeni, jak tylko przed sądem ustanowionym w tych naszych księstwach, w którym każdy ma prawo brać udział, przez niego może być powołany i do którego ma prawo się udawać. Na wieczna pamiątkę naszego rodu, dajemy im chorągiew i znak wojskowy: orła naszego złotego ze złotą koroną w błękitnym polu, którego nasi przodkowie, ze względu na swoją odwagę i chwalebne czyny otrzymali, pod którym takoż pierwsi ich przodkowie, niczego nie żałując, krew przelewali a przeciwko nieprzyjaciołom gardła swe narażali. Dlatego też gdyby się im kiedyś zdarzyło [zbrojnie] w pole wyjść, wtedy mają i mogą tą chorągiew jako swoje wspólne i dziedziczne zbrojne godło sobie dla zaszczytu, a również z uwagi na obecne potrzeby na naszą wieczną pamięć  mieć i używać jako zacni rycerze. Takoż im dajemy tego orła naszego złotego na pieczęć urzędową, której będą mogli używać po naszej śmierci, gdyby cokolwiek wspólnie  ustanowili, albo gdyby w imieniu wszystkich księstw i ziem wyżej wymienionych, komuś coś pisać mieli, albo aby pieczętowali pokoje ziemskie (landfrydy) zawarte w ziemi śląskiej, albo gdy zajdzie potrzeba, używaną być mogła także w sądach, w obecności zebranych jak to dalej będzie opisane. Jedno wszak zastrzegamy, aby ta pieczęć była używana tylko za powszechną zgodą wszystkich: stanu pańskiego i rycerskiego, a tekst na pieczęci był zastąpiony tymi słowami: Sigillum ducatuum Oppoliensis et Ratiboriensis. Tym także naszych poddanych miłościwie obdarowujemy, aby sie w razie potrzeby, przed zabiegami, staraniami i kosztami ustrzec, mogli, że następcy nasi powinni, skoro nie będą raczyli być osobiście w wymienionych księstwach, [opiece] starosty ziemskiego zaprzysięgłego, lenna i dobra poddane powierzali. Gdyby zaś doszło między kimś do umów o majątki dziedziczne albo o zakup albo wiana dla panien na jakikolwiek sposób uczynione, żadnego nie wyłączając, to wtedy starosta będzie miał zawsze taką władzę aby im to, w obecności co najmniej trzech spośród rycerstwa osiadłego w wyżej wymienionych księstwach, umożliwił na mocy prawa naszego zwierzchniego, każdemu jednemu sprawiedliwie i bez szkody i wyceny a i pismo przez starostę ma być sporządzone pod jego pieczęcią, a to ma być w pełni wiarygodne do czasu, aż dokument z kancelarii, stosowanie do tego rozporządzenia według brzmienia tychże zapisów będzie sporządzony.

Gdyby miały miejsce spory o majątki dziedziczne, wtedy w kancelarii za wydanie dokumentów stwierdzających prawa własności, opłaty nie ma być więcej branej niż jeden złoty węgierski od stu, od sprzedaży trzy wiardunki śląskich groszy od stu, a od dziesięciu grzywien rocznego dochodu tytułem wiana także trzy wiardunki [groszy śląskich]. Od wyceny, której dokonuje starosta, trzy grosze, od umów, odwołań i od wszystkich innych decyzji według dawnych obyczajów. Co się kancelarii tyczy, to ma ona przez potomków naszych, jeżeli tak by im odpowiadało i spodobało się, być powierzona człowiekowi zacnemu i doświadczonemu, który byłby tutejszy. Jego też do przywieszanie pieczęci zobowiązujemy. W związku z tym, że księstwa i ziemie nasze do Korony Czeskiej mają być dziedzicznie przyłączone, to ma ona tak wyglądać: z jednej strony pieczęci król Jego Miłość, siedzący w majestacie, mający herby królestwa czeskiego i księstwa śląskiego wokół siebie, a z drugiej strony orła naszego złotego, którego sami używamy. Taka pieczęcią mają być potwierdzane wszystkie dokumenty stwierdzające prawa dziedziczne, zastawy, wiana i wszelkiego tego typu sprawy, a poddanym naszym mają być w ten sposób wydawane i za taką opłatą, tak jak to zostało wyżej opisane. Pieczęć ta ma być chroniona przez starostę ziemskiego i z troską przechowywana na zamku naszym w Opolu. Z każdej ziemi ma być wybrana jedna osoba. Mają one razem ze starostą troszczyć się o bezpieczeństwo pieczęci. Pieczęci tej nie należy wyciągać jak tylko jeden raz w roku, a to w poniedziałek po niedzieli postnej Letare. Wtedy te wszystkie wybrane osoby mają się zebrać, również kanclerz ma być obecny i ma przedłożyć dokumenty i rozliczenia których by w tym roku dokonano. Wtedy starosta ze wszystkimi tymi osobami mają te dokumenty kazać sobie przeczytać tak, aby się żaden nie uszedł ich uwagi i mają je zapieczętować. Następnie zaś mają pieczęć zabezpieczyć, tak jak to opisane zostało. Taki porządek ma co roku, na wieczne czasy, przez naszych potomków być zachowywany. Także na mocy tego listu wszystkim naszym mieszkańcom targi w miastach naszych wolne czynimy z ich rybami, bądźto na duże bądź na małe albo i na wielkie sumy bez jakiejkolwiek przeszkody, albo wyjątku z naszej lub urzędników, albo potomków naszych strony. Także poddanych ich z danin uwalniamy, cokolwiek by z gospodarstwa swego sprzedawali, albo dla siebie do gospodarstwa swego cokolwiek kupowali, nie mają z tego tytułu żadnego cła płacić, oprócz kupców i obcych. Ci, tak jak od dawnych czasów jest ustanowione, mają je płacić. Przy tym nikt nie może ich poddanych, z ominięciem prawa i przywilejów, dotknąć. Jeśli by zaś ktoś kogoś o coś oskarżał to ma najpierw go przed jego panem obwinić i oskarżyć. Pan powinien wtedy w ciągu dwóch tygodni nad swoim poddanym sprawiedliwość uczynić. Jeśliby jednak tego nie dotrzymał, wtedy każdy mieszczanin, jeżeli by w sprawie o dług chodziło, będzie mógł w mieście tego człowieka, według prawa miejskiego, zatrzymać i nic innego nie czyniąc, doprowadzić do tego, aby ten należność uregulował. To też im z łaski naszej w szczególny sposób nadajemy: Gdyby któryś rycerz bez męskich dziedziców zszedł z tego świata i córek po sobie również nie zostawił, a majątek ziemski dzierżył, tego ani my, ani potomkowie nasi nikomu nie damy, ani nie nadamy w żaden sposób bez wolnej woli ich stryjów, poręczycieli, przyjaciół albo krewnych, którym by prawa z tytułu bliskości pokrewieństwa, sprawiedliwie przynależały. Jeśliby jednak tak się stało, że któryś rycerz z tego świata zszedł i zostawił po sobie małoletnie sieroty obojga płci, a stryjowie i krewni nie chcieli się o nich troszczyć ani nimi opiekować, to po śmierci sierot, nic nie mają po nich dziedziczyć, a majątek dostać mają ci dalsi stryjowie, którzy by tymi sierotami się opiekowali. Wszak sieroty te, dopóki by tylko to uważali za sprawiedliwe, w urzędzie naszym i prawie ziemskim mają mieć opiekę, aby w swych młodych latach, w swoich majątkach zginęli. Jeśliby któryś z rycerzy, ziemianin, w którymkolwiek mieście naszym, w wyniku jakiejkolwiek przygody albo przyczyny, coś uczynił i karze albo więzieniu podlegał, nawet jeśliby czyn ten podlegał karze śmierci, to wtedy mieszczanie nie mają mocy prawnej, aby go tknąć, ani aresztować, ani w niewolę, według przewinienia, wziąć, ale mają bezzwłocznie staroście ziemskiemu tą sprawę i tegoż człowieka przedstawić. Starosta ma wysłać do niego sześciu starszych z rycerstwa i dwóch mieszczan, wszystkich zaprzysiężonych i bezstronnych. Ci mają to wszystko zbadać, dlaczego ten [oskarżony] rycerz tak uczynił, w sposób dokładny mają go przesłuchać i go przed siebie powołać. Jeżeli by się tak zdarzyło, że nie byłby winien, że mógłby się z tego sprawiedliwie wytłumaczyć, to ma to uczynić i w areszcie, albo więzieniu być osadzony. Jeśliby jednak przez te osoby zostało uznanym, że postępek tego człowieka zasługuje na śmierć, tak jak za swawolny mord, łupież, albo inne takie przestępstwo, wtedy to ma zostać wydany w ręce urzędu miejskiego aby się święta sprawiedliwość dokonała. Ponieważ z miłości naszej rozważyliśmy również to, jaka jest wielka potrzeba, aby wszystkim naszym, wyżej wymienionym poddanym w księstwach i ziemiach naszych sędziów ustanowić, a i oni poprzez swe pokorne prośby o to się starali, tak my będąc przychylnym takim im prośbom takie prawo na wieczne czasy żeśmy im wydali i sądy ustanowili w ten sposób: Aby każda ziemia przy swych pierwotnych prawach i zwyczajach była zachowana i aby do Magdeburga, ani nigdzie indziej się nie zwracano a tylko do prawa i ustanowionego sądu zwierzchniego, z których w jednym roku pierwszy ma się odbywać w Opolu, a drugi, w Raciborzu. Sądy te mają się odbywać w tym czasie: W Opolu, w czwartą niedzielę Wielkiego Postu zjazd, a rozprawa zaraz nazajutrz. W Raciborzu zjazd w dzień Św. Bartłomieja, a rozprawa nazajutrz. Przed ten sąd mogą być pociągani i przed nim mogą się odwoływać, a na jego ostatecznych wyrokach poprzestając nigdzie dalej już się nie odwoływać: jednak gdyby ktoś nie chciał pozostać przy wyroku ławy sądowej i zwykłym prawie ten ma nie do Magdeburga, ani do tego wyższego prawa się będzie mógł odwoływać, tak też oskarżony, czy obcy, czy też tutejszy, za to co mu będzie udowodnione, ma pod karą sądową, odpowiadać. Dalej: sędziów w tym wielkim sądzie ma być dwunastu, a trzynastym starosta. Oni wszyscy mają przysięgnąć, a żaden z nich nie będzie mógł, bez słusznej przyczyny, z sądzenia być zwolniony. A gdyby któryś z sędziów, mając uzasadnioną przyczynę, został z sądzenia zwolniony, to wtedy starosta z tymi sędziami mają wybrać innego, i w ten sposób sąd ma rozpocząć obrady. Także to im nadajemy, aby w tym wielkim sądzie mieli prawo stracić, powiesić i uwolnić z pozwoleniem wszystkich stanów, tak jak tylko uważaliby to za właściwe i użyteczne tak, aby każdy biedny i bogaty jakiegokolwiek by nie był stanu, mógł bez trudności o sprawiedliwość się upomnieć. Dalej to im również nadajemy, że gdyby ktoś chciał nas, albo potomków naszych, albo starostę, który będzie ustanowiony, o coś oskarżać, wtedy będziemy musieli stanąć do prawa i odpowiadać według tych praw ustanowionych, któreśmy im z łaski swej ustanowić raczyli. Takoż poddani nasi według tego naszego przywileju mają pełne prawo do używania tego wszystkiego, co im łaskawie i trwale dajemy, a oni na przyszłe czasy z dziedzicami i potomkami swymi ze wszystkimi swoimi zwolnieniami, przywilejami, sądami i wszystkim cokolwiek w tymto przywileju naszym jest zawarte, bez jakiejkolwiek przeszkody na wieczne czasy, jednak bez uszczerbku dla praw zwierzchnich naszych i potomków naszych, na mocy szczególnego i wyżej podanego przywileju królewskiego i wszystkich stanów królestwa czeskiego, które nam i potomkom naszym jako księciu i panu zostały stwierdzone i potwierdzone pieczęcią królewską i ziemską, mają być utrzymani. A do tego wszystkiego co w tym dokumencie zostało napisane zobowiązujemy Ich Miłości Królów Czeskich, jako naszych prawnych i prawdziwych następców i ustanawiamy na mocy pełnej władzy naszej książęcej, która się nam po przodkach i z przywilejów naszych należy i zawierzając takim zapisom w imieniu naszym i wszystkich następców naszych, książąt i właścicieli księstw Opolskiego i Raciborskiego oraz ziem do nich przynależących, słowem naszym książęcym z wiarą chrześcijańską ślubujemy i przyrzekamy, wszystkim naszym poddanym i ich następcom, dziedzicom i potomkom, poddanych księstw i ziem wyżej wymienionych z nimi złączonych, przy wszystkich tych artykułach, klauzulach i punktach, teraz i w przyszłości a w przyszłości tak jak teraz, wiernie, bez podstępu, ciągle i prawdziwie zachować, samemu żadnych przeszkód nie czyniąc ani innym czynić nie pozwalając. Na koniec napominamy Jego Królewską Miłość Ich Miłości Dziedziców Królów czeskich i wszystkie stany Królestwa Czeskiego, których to dotyczy jakoż przodkowie nasi sławnej pamięci zmarli oświeceni Książęta, książę Kazimierz książę opolski w swoim imieniu i za synów swoich Bolesława, Władysława i za ich następców dobrowolnie, Ich Mościom Królom i Koronie Czeskiej bez żadnego przymusu jak tylko w wyniku przyjacielskiej umowy, się poddali, tak i my po przodkach naszych wierności dochowaliśmy, a przede wszystkim strzegliśmy wiernie tego aby księstwa i dobra nasze nikomu innemu a tylko Królestwu Czeskiemu się dostały [i do niego] były przyłączone aby wszystkich naszych poddanych przy tym wszystkim też zachowali, ochraniali i bronili bez żadnego umniejszenia. Na świadectwo tego i wieczną rzeczy pamiątkę pieczęć naszą książęcą do listu tego naszego kazaliśmy przywiesić o czym pewnie zawiadamiamy. Tenże jest wydany i pisany w Opolu [w] dzień narodzenia Matki Bożej, roku od narodzenia Pana Chrystusa tysięcznego pięćsetnego trzydziestego jednego. Przy tym byli obecni Oświeceni Książęta i Panowie, Pan, pan Karol książę ziębicki w Śląsku oleśnicki i hrabia kłodzki itd. Starosta Generalny Górnego i Dolnego Śląska i jego Miłość syn książę Henryk książę ziębicki, panowie krewni nasi mili i dzielni rycerze, urodzeni szlachcice Hanusz Seidlicz na lennie zamkowym jaworskim, starosta księstwa świdnickiego i jaworskiego, Dyprand Czetwis z Künsbergu, marszałek nasz, Godfryd Adelsbach z Mikelsdorfu, Mateusz Loga z Malendorfu, i inni wierni nasi mili, oraz Jerzyk Nawoj z Lozmierzy kanclerz nasz któremu powierzono [sporządzenie] tego to dokumentu.

 

Ciąg dalszy transumptu

ces. ferdynanda

Do ich uniżonej prośby i za ich dobre, zacne postępowanie i wierne służby, które  poprzednikom naszym królom czeskim i Koronie czeskiej i książętom opolskim i raciborskim, aż do tej pory czynili i aby w przyszłości tym lepiej czynić mogli i powinni. Będąc  przychylnym, chcąc z wielką rozwagą i pełną świadomością za radą wiernych naszych miłych na mocy królewskiej w Czechach i jako najwyższy książę śląski wymienionym stanom tychże powyższych księstw, ten powyższy zbiór, wolności, podarunki, nadania i stare dobre godne pochwały zwyczajowe porządki, wszystkie prawa i sprawiedliwości uznaliśmy za słuszne i potwierdziliśmy i [w] tym dokumencie jako król czeski i najwyższy książę śląski świadomie, wszystkie tak jak brzmią i są ułożone i punkty, klauzule, artykuły zatwierdzamy, odnawiamy i potwierdzamy, chcąc przy tym koniecznie aby przez każdego człowieka posiadane, dzierżone i w nienaruszonym stanie, bez naszej, następców  naszych królów czeskich i najwyższych książąt śląskich takowoż opolskich i raciborskich i innych wszystkich ludzi, jakiejkolwiek przeszkody, sprzeciwu itd, były zachowane. Wszakże z tym łaskawym dopełnieniem: gdyby starosta nasz zwierzchni, sędziowie ziemscy i wymieniane stany powyższych księstw opolskiego i raciborskiego prawa swe powiększyć albo z nich skorzystać chcieli, gdyby taka kiedyś potrzeba była, to niech tak będzie za pozwoleniem i z woli naszej i przyszłych  królów czeskich oraz książąt opolskich i raciborskich, a jeśliby się zdarzyło, że któryś z obywateli tych wymienionych księstw nas albo następców naszych jako książąt opolskich i raciborskich albo i starosty naszego zwierzchniego tych księstw przed sąd pozwać chciał, tak my jak i następcy nasi, będziemy zobowiązani do prawa, poprzez starostę naszego: starosta nasz osobiście albo poprzez pełnomocnika, stawić się i w tych sprawach, które by się ziemi, dóbr, długu albo pieniędzy tyczyły, odpowiadać i dowieść. Rozkazujemy wszystkim obywatelom i poddanym naszym ze wszystkich księstw naszych dziedzicznych obecnych i przyszłych aby te zatwierdzenie, odnowienie i potwierdzenie nasze, bez jakiegokolwiek sprzeciwu i buntu tak teraz jak i w przyszłości na wieczne czasy zachowali, żadnych im w tym przeszkód nie czyniąc, ani nikomu innemu czynić nie dozwalając pod groźbą gniewu i niełaski naszej królewskiej i dziedziców naszych i następców naszych królów czeskich i najwyższych książąt śląskich, opolskich i raciborskich. Wszakże ta to nasza miłościwa łaska i potwierdzenie ma być bez szkody dla naszej królewskiej zwierzchności, dziedziców naszych i Korony Czeskiej a również następców naszych najwyższych książąt śląskich, opolskich i raciborskich obecnych i przyszłych. Temu na świadectwo pieczęć do tego dokumentu kazaliśmy przywiesić. Dane na zamku naszym praskim w niedzielę przed świętem Panny Marii Gromnicznej roku tysięcznego pięćsetnego ósmego a panowania naszego w królestwie rzymskim ósmego a pozostałych trzydziestego drugiego. Ferdinandus manu propria.

 

Vidimus Burmistrza i miasta Opawy

 

My Burmistrz i Rada miasta Opawy oznajmiamy tym to naszym  dokumentem wszystkim którzy go zobaczą albo czytanym słyszeć będą, a zwłaszcza tym którym należy, żeśmy widzieli i w naszych rękach mieli dokument pisany na pergaminie, z wielką wyciśniętą pieczęcią Jego Miłości Cesarza Pana naszego Najmiłościwszego, w piśmie, pieczęci i pergaminie cały i nienaruszony, który słowo w słowo tak brzmi i zawiera [treść] tak jak powyżej w tym dokumencie naszym zostało napisane. A dla większej pewności i wiarygodności pieczęć naszą miejską, do tego dokumentu naszego przywiesić daliśmy. Tenże dany i pisany w Opawie w ten poniedziałek przed Świętym Jerzym roku od narodzenia Syna Bożego tysięcznego pięćsetnego pięćdziesiątego dziewiątego.

 

powrót